Richter : de schijn van een foto

Bewogen snapshots, dat lijken Richter’s meest gekende schilderwerken wel. Ze hebben iets alledaags en afstandelijk. Zo schildert hij een reeks van onscherpe gordijnen. Richter tast hiermee de subtiele grenzen af tussen wat een schilderij is en wat werkelijk. Gordijnmotieven zijn voor schilders vaak openingen naar wat erachter schuilgaat. Richter’s gordijnen zijn flou en gesloten en verhullen wat er zou kunnen gebeuren.

richter-curtains-1            richter-raf

Richter gebruikt vaak amateurfoto’s of knipsels uit de media als inspiratie. Toch schildert hij niet het voorgestelde, maar slechts een schijn ervan. Hij ziet de werkelijkheid als tweedehands, door de ogen van media. ‘Ik wantrouw het beeld van de realiteit dat onze zintuigen ons aanreiken en dat onvolkomen, beperkt is,’ zegt Richter. Foto’s hebben de illusie de realiteit weer te geven, Richter daagt dit uit, door hen om te zetten naar een schilderij.

Foto’s verlossen Richter als schilder ook van keuzes als schaduwen, compositie en kleur. Vaak maakt hij zijn schilderwerken onscherp door hen in een soort grijzige vaagheid te steken. Ze maken het beeld afstandelijk. Richter vermengt een gekende techniek uit de fotografie met het schilderen, die van de onscherpte.

aunt-marianne       richter-table

Zijn beelden lijken banaal, maar hebben vaak meerdere lagen. Al licht Richter dat soms pas jaren later toe en verschuilt hij zich achter de onpersoonlijkheid ervan.  Er zit toch vaak een historisch of persoonlijk verhaal achter. Een aantal van zijn vroegere beelden komen recht uit zijn eigen familiearchief, de enkele foto’s die hij meenam naar de andere kant van het ijzeren gordijn, naar West-Duitsland. Beelden van zijn ouders, zijn tante of die verwijzen naar zijn persoonlijke geschiedenis. Een verhaal van oorlog en de Berlijnse muur. Van ouders die hij niet meer zal ontmoeten nadat hij aan de andere kant van de muur ging staan. Een geschiedenis van een Nazi-verleden en kapot gebombardeerde steden op de achtergrond.

curator_app_blog-gerhard_richter-atlas-sheet4-4436        atlas-trees

Fotografie blijft in al die jaren een constante in het gevarieerde oeuvre van Richter. Hij bundelde zijn fotografisch materiaal zelfs met een eigen classificatiesysteem in ‘Atlas’. Richter gaat zelf ook fotograferen. Hij maakt als een kille observator vaak eentonige beelden van landschappen. ‘Atlas’ staat vol platen van varianten van bomen en wolken. Deze toon slaat om sinds zijn derde vrouw Sabine. Vanaf dan kijken we als een voyeur binnen in het persoonlijke utopia van de schilder, van zeemzoete babyfoto’s tot romantische kiekjes van zijn naakte vrouw die hun zoon borstvoeding geeft.  Soms gaat Richer experimenteren met het medium met dubbele belichtingen,  collage en zelfs trompe l’oeil.
richter-atlas-sabine-2richter-atlas-sabine

Richter komt vaak toevallig tot zijn inspiratie, bladerend in magazines en kranten.  Zo valt op een dag zijn oog op nano-microscopische beelden van silicaat.  Als een onderzoeker ontleedt hij ze.  Op canvas  zet hij ze om tot een reeks grauwe beelden. Het lijken wel opgeblazen onscherpe opnames van onder een microscoop.

silicate

 

Maar Richter gaat nog verder in het uitdagen van de band tussen fotografie en schilderkunst. Zo fotografeert hij een abstract schilderij vanuit honderden verschillende hoeken. Met die foto’s stelt hij een nieuwe compositie samen. Daarin schuwt hij de uitwisseling met digitale fotografie niet.  Als kijker blijf je bevreemd achter. Qua vorm lijkt het een schilderij maar met de schijn van een foto of omgekeerd. Met de twijfel of je nu een abstract of figuratief werk bewondert.  Soms zijn Richter’s foto’s zelf een onderlaag waarop hij dikke verflagen aanbrengt als bij toeval. Of schildert hij verschillende lagen verf over elkaar heen en schuurt hij er  met een metalen plank over. Richter komt zo tot een heel eigen fictieve realiteit.

richter-halifax         

 

color-pattern-richter

 

richter-paint-on-photos-2     

 

richter-painting-on-photo

Het Smak toont een overzicht van het werk van Richter van 1967 tot nu, met een aantal nooit vertoonde werken. De tentoonstelling laat zien dat zijn hele oeuvre geen afgelijnde richting of stijl heeft. Alles ligt open en we kunnen beelden enkel maar wantrouwen. Richter laat ons hierdoor nadenken wat een schilderij eigenlijk is.

Van 21.10 tot 18.02.2018 in Smak Gent